Historia brneńskiego metra

Historie i prawdziwe wydarzenia

Ciemność, wilgoć, stęchły zapach zgnilizny i zgniłego powietrza, a z drugiej strony tajemnica zamierzchłych czasów, zapomniana historia, genius loci, a także ludzka kreatywność i mistrzowskie rzemiosło poprzednich pokoleń. Są to atrybuty zapomnianych i ukrytych dla ludzkiego oka podziemnych budynków i obiektów pozostawionych przez naszych przodków w historycznym centrum miasta, gdzie żyli, pracowali i doświadczali codziennego zgiełku radości i smutków swoich czasów. Jednak brneńskie podziemia są nie tylko dla tych, którzy dzielą tę samą przestrzeń życiową z naszymi przodkami, ale dla wszystkich, którzy interesują się historią Brna, jest to dosłownie fenomen. Zjawisko niepowtarzalne w swojej atrakcyjności, magii i wszechobecnej tajemnicy. Przyjrzyjmy się zatem tym mrocznym, ale urzekającym miejscom na przestrzeni kilku stuleci...

XIV wiek - wiek budowniczych

W XIV wieku Brno było jednym z najważniejszych miast Królestwa Czeskiego. Liczba mieszkańców wzrosła do imponujących 7 500, a Brno stało się trzecim najbardziej zaludnionym miastem królestwa. Rosnąca liczba kupców, rzemieślników i szlachty, którzy zakładali swoje rezydencje w mieście, wymagała dodatkowej przestrzeni, aby pomieścić nowych mieszkańców i przechowywać więcej towarów i żywności. Domy były stopniowo rozbudowywane, a pod nowymi traktami budowano nowe kamienne piwnice o różnych rozmiarach i liczbie, połączone podziemnymi przejściami. Kamień wydobywano początkowo na Petrovie i Špilberku, a później w kamieniołomie na wzgórzu Červený.

XV wiek - wiek kupców

W XV wieku podziemne przestrzenie nazywano "lochami", "piwnicami", "basenami" i "lochami". Jednak słowo "piwnica" było również używane w odniesieniu do magazynów i sklepów kupieckich, mniej lub bardziej zagłębionych poniżej poziomu ulicy, gdzie sprzedawano towary kupieckie. Schody wejściowe do lochów i piwiarni znajdowały się zwykle w przejściu, ale dla lepszego zaopatrzenia tworzono wejścia bezpośrednio z ulicy - drzwi piwniczne z zapadniami. Dla łatwiejszego przenoszenia składowanych towarów, ale przede wszystkim do opuszczania beczek, przed piwnicami wbijano w ziemię pale. Wkraczały one w przestrzeń ulicy i utrudniały ruch pieszy i kołowy. Ze względów bezpieczeństwa zostały one ostatecznie zakazane.

XVI wiek - wiek stabilizacji

Wraz z ustabilizowaniem się sytuacji gospodarczej, rozwojem handlu i wzrostem zamożności mieszczan, rozpoczęła się nowa faza budowy piwnic, która trwała przez cały XVI wiek. Wykorzystując nową metodę podziemnego wydobycia, piwnice zaczęły rozciągać się pod przestrzeniami publicznymi. Od XVI wieku mur piwniczny wykonany z mieszanki kamienia i cegły całkowicie zastępuje mur ceglany. Pierwotne płaskie stropy zostały zastąpione ceglanymi sklepieniami lub sklepieniami krzyżowymi. Rozbudowa i łączenie działek doprowadziło do powstania nowych renesansowych domów i pałaców, które nie eliminują oryginalnych piwnic, ale wykorzystują je w nowych układach. Nowe piwnice są również budowane w przestrzeni działek dziedzińcowych, nawet pod węższymi przejściami domów.

XVII wiek - wiek wina

W XVII wieku chęć zdobycia dodatkowej przestrzeni doprowadziła właścicieli domów do wykopywania i rozbudowywania piwnic do granic ich użyteczności. Podłoga najniższej piwnicy często znajdowała się na poziomie lustra wody, co czasami prowadziło do zalania piwnicy i zniszczenia przechowywanych zapasów, ale czasami także do jej zniszczenia. Powstałe w ten sposób labiryntowe piwnice rozciągają się nie tylko pod dziedzińcami lub sąsiednimi nieruchomościami, ale rozciągają się daleko przed liniami ulic, pod przestrzeniami publicznymi, ulicami i placami. Od tamtych czasów krążą również pogłoski o tajemniczych i rozległych korytarzach Brna, które sięgają daleko poza mury miejskie.

XVIII wiek - wiek technologii

Od połowy XVIII wieku zaczęto intensywniej budować podziemne obiekty techniczne - chodniki odwadniające, studzienki kanalizacyjne i miejskie wodociągi, które zaopatrywały miasto w wodę pitną. Budowano również inne specyficzne podziemne struktury o charakterze strategicznym. Wraz z budową nowego systemu murów bastionowych, w rejonie murów powstały piwnice i korytarze kazamat. Niektóre z piwnic były również celowo budowane w tajemnicy, ponieważ miały służyć do przechowywania kosztowności i mienia lub jako droga ucieczki w przypadku zagrożenia lub ataku wroga.

XIX wiek - wiek przemysłu

Wraz z rozwojem manufaktur i pierwszych budynków fabrycznych w XIX wieku, stopniowo zaprzestano budowy piwnic w centrum miasta. Na przedmieściach powstawały nowe magazyny, znacznie lepiej przystosowane do przechowywania i transportu towarów. W kontekście zakrojonej na szeroką skalę przebudowy budynków miejskich, całe kompleksy starych piwnic poddawane są budowie nowych, wielokondygnacyjnych kamienic. Bez dostępu i kontroli, piwnice tracą swoje systemy wentylacyjne i możliwości zaopatrzenia w wodę. Powstają jednak podziemne struktury o charakterze technicznym, wspierające funkcjonowanie rozrastającego się miasta.

XX wiek - wiek modernizacji

Wydawać by się mogło, że budynki ukryte przez wieki pod nawierzchnią ulic i placów pozostają zapomniane i odkrywane są jedynie przypadkiem podczas prac budowlanych. Faktem jest jednak, że podziemia bardzo często przypominają o sobie w sposób tak uderzający, że nie sposób ich przeoczyć. W XX wieku, w czasach modernizacji i przebudowy domów i całych bloków, piwnice, które utraciły swoją pierwotną funkcję lodówek lub magazynów wina i towarów kupieckich, często były zasypywane śmieciami lub gruzem i zamurowywane. Późniejsze awarie konstrukcyjne domów, zapadanie się nawierzchni dróg i kawerny na ulicach miasta były pierwszymi przejawami niszczenia podziemnych struktur i zmusiły władze miasta do poważnego potraktowania brneńskich podziemi.

XXI wiek - wiek teraźniejszości

Systematyczna eksploracja brneńskich podziemi w XXI wieku przynosi nowe odkrycia i informacje o budynkach, które w przeszłości były częścią miejskich bloków i ulic. Piwnice i podziemne budynki do dziś zachowały się poniżej poziomu gruntu miejskiego. Wiele z nich jednak bezpowrotnie zniknęło i zostało zastąpionych nowym, współczesnym budownictwem. Chociaż włączenie historycznych piwnic do nowych budynków jest technicznie możliwe, rzadko się to robi, a cenne piwnice są następnie usuwane jako niepożądana przeszkoda techniczna dla nowych konstrukcji. Dokumentacja tej zanikającej historii jest często jedynym dowodem na zmiany strukturalne miasta w ciągu ostatnich stuleci.